Kłamstwa, większe kłamstwa i… nauki społeczne

Chciałem na pierwszego listopada wywołać ducha Neila Postmana i powiedzieć mu, że jego krytyka nauk społecznych – zakładająca, że nauki te podejmują idiotyczne tematy prowadzące do banalnych wniosków – jest dyletancka, ale straciłem zapał po świeżutkiej aferze Diederika Stapela, byłego profesora psychologii społecznej z holenderskiego Uniwersytetu w Tilburgu. Dlaczego byłego? Otóż, okazało się, że Stapel sfingował dane do około 30 swoich tekstów naukowych. Wątpliwości co do jego badań pojawiły się, gdy opublikował tekst, z którego wynikało, że jedzenie mięsa czyni ludzi antyspołecznymi i samolubnymi. Inne groundbreaking wnioski Stapela: bałagan w pokoju powoduje, że ludzie stają się agresywni. I teraz prawdziwa eureka: urodziwi ludzie mają większe szanse na sukces w życiu. Zapewne nikogo nie zdziwi fakt, że Stapel często bywał w holenderskiej telewizji. Wszak w swoich badaniach prezentował iście telewizyjny poziom. Co gorsza, nie wiem, czy ta afera zaszkodzi jego telewizyjnej karierze, czy wręcz przeciwnie – pomoże.

*

Upiekło ci się, Neilu Postmanie. Dziady odwołane.

W zamian inny fragment z Postmana, taki, z którym akurat się zgadzam (choć koncentruje się on na niedużym wycinku pracy podejmowanej przez badaczy społecznych):

Zarówno powieściopisarz, jak i badacz zjawisk społecznych konstruują swoje opowieści za pomocą archetypów i metafor. Cervantes, na przykład, ofiarował nam trwały archetyp nieuleczalnego marzyciela i idealisty Don Kiszota. Historyk społeczeństwa Marks dał nam archetyp bezlitosnego i spiskującego, chociaż bezimiennego, kapitalisty. Flaubertowi zawdzięczamy skrępowaną więzami obyczaju romantyczkę Emmę Bovary. A Margater Mead podarowała nam beztroskiego, pozbawionego poczucia winy młodzieńca z Samoa. Od Kafki pochodzi wyobcowany mieszkaniec miasta, kierowany uczuciem nienawiści do samego siebie. Od Maxa Webera zaś przejęliśmy ciężko pracującego człowieka, którym kieruje mitologia zwana etyką protestancką. Dostojewski stworzył zapatrzonego w siebie maniaka, którego zbawia miłość i żarliwość religijna. Burrhus F. Skinner natomiast dał nam automat zbawiony przez przyjazną technikę (Postman 1995: 186).

O tak. To, co – między innymi – powinno odróżniać badacza społecznego od nie-badacza-społecznego, to właśnie posiadanie większego zasobu tego typu metafor i swobodne nimi operowanie (niekoniecznie przy użyciu SPSS-a).

*

– Pac go!
Trzask.
– No!

8 thoughts on “Kłamstwa, większe kłamstwa i… nauki społeczne

  1. Już same tematy badań są na miarę mitycznych „amerykańskich naukowców” którzy raz stwierdzają że herbata jest zdrowa a innym razem że to zło wcielone.

    BTW. Ludzie z bałaganem w pokoju faktycznie stają się agresywni… kiedy ktoś bez ich wiedzy zrobi tam porządek ;)

  2. Ciekawe jak Stapel dorobił się profesorskiego tytuły… hehehe.

    Co do archetypów i metafor, uwagi Postmana są zasadne, ale jeszcze ciekawsze jest to, dlaczego pewne skojarzenie z archetypami do nas trafiają, a inne nie? Czy aby przypadkiem, przywołani przez niego autorzy , nie poruszy czułej struny w ludzkiej psyche? Nie odwołali się do czegoś, co jest nam dane?

    Do uwaga Postmana o „ciążeniu” badaczy ku archetypom, dorzuciłbym jeszcze uwagi Kuhna o paradygamatach; wszak istotnie wytyczają badaczom ramy ich poszukiwań, czyniąc niektóre z kwestii nienaukowymi lub nieistotnymi.

    1. zet, mówisz, jakbyś miał książkę Postmana na kolanie ;) Postman faktycznie pisał, że w gruncie rzeczy badacze społeczni są od opowiadania współczesnym językiem dużo głębszych, innym językiem i w innych czasach już opowiedzianych, historii (zupełnie jak pisarze i teraz tylko pytanie, na czym polega różnica między badaczami społecznymi a pisarzami).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s